Prof. dr. Barend Mees gelooft in regeneratieve geneeskunde

De eerste interview afspraak moet hoogleraar Barend Mees afzeggen; een operatie loopt uit. De tweede is kantje boord. ‘Dit weekend twee niertransplantaties gedaan en vannacht een spoedoperatie’, klinkt het deze maandagmiddag, ‘gevolgd door de hele ochtend strategie-overleg met de afdeling.’

Een béétje vermoeid is Barend dus wel, maar hij laat niet snel een kans lopen om te vertellen over zijn vak. Om te pleiten voor meer aandacht en geld voor de vaatchirurgie.

Meer aandacht

‘Miljoenen mensen kampen met vaatproblemen. Van etalagebenen tot en met dichtgeslibde aderen, van trombose tot en met aorta’s die op scheuren staan. En dan zijn er nog al die andere patiënten die een vaatchirurg nodig hebben, zoals bij een niertransplantatie of na een ernstig ongeluk. Veel aandacht gaat uit naar het uitbannen van kanker en hartproblemen, maar vaten verdienen minstens zoveel onderzoek.’

Die aandacht was één van de redenen waarom Barend Mees, opgegroeid in Den Haag en opgeleid tot arts en vaatchirurg in respectievelijk Leiden en Rotterdam, zo graag naar Maastricht kwam. ‘Ik werkte destijds in Melbourne, Australië, en mijn vrouw en ik wilden graag terug naar Europa, volgens ons de beste plek om onze drie kinderen te laten opgroeien. Michael Jacobs vertelde me tijdens dat congres in Boedapest over het Aortacentrum in het Maastricht UMC+. Een ambitieus centrum met alle mogelijkheden om te pionieren op het gebied van aortareparaties. Dat sprak me zeer aan.’

Veel gebeurd

Inmiddels heeft de klok elf jaar weggetikt. ‘Ongelofelijk ja, maar in die tijd is wel heel veel gebeurd. Waar we eerst nog een patiënt voor een aortaoperatie vaak via een incisie van buik en borst benaderden, doen we nu de meeste ingrepen endovasculair. Via een sneetje in de lies gaan we met onze navigatie instrumenten via de liesslagader naar de buikvaten. We kunnen dan een verzwakte aorta repareren met een stent. Veel minder belastend en met hele goede resultaten. De patiënt kan na een paar dagen naar huis en is snel hersteld. Slechts bij vijf tot tien procent van de patiënten met een aorta aneurysma moeten we nog een open operatie doen.’

Veel te bieden

Aortaoperaties zijn de specialiteit van Barend Mees, maar hij doet ook andere vaat-ingrepen. Daarnaast loopt hij poli’s, begeleidt promovendi, geeft les aan studenten geneeskunde én is hij betrokken bij diverse onderzoeken, veelal via CARIM, verbonden aan de Universiteit Maastricht. ‘Ik kan me geen mooier en gevarieerder werk voorstellen. Met name het contact met de studenten en patiënten koester ik. Als vaatchirurg heb je mensen veel te bieden. Een aortareparatie, tegenwoordig meestal preventief, is levensreddend. Net als het hechten van vaten na een transplantatie. Maar het verwijden van vernauwde vaten met een operatie of dotterbehandeling om etalagebenen of vasculaire pijn te verhelpen is ook belangrijk. Vaatlijden door slagaderverkalking in de benen wordt wel eens onderschat, maar leidt geregeld tot chronische pijn en zelfs amputaties en een lage kwaliteit van leven. Het zijn vaak de oudere mensen die je met deze ingrepen dus meer levenskwaliteit biedt. Ik vind dat mooi.’

Regeneratieve geneeskunde

Patiënten genezen dus, maar het onderzoek trekt de bijna 50-jarige liefhebber van cricket, koken en reizen minstens zo veel. Daarom is hij in 2024 ook benoemd als “Professor of Vascular Repair and Regeneration”. Hij doet onderzoek naar nieuwe en betere stents bijvoorbeeld, nieuwe operatietechnieken en vloeistoffen om slagaders te ontstoppen. ‘Ha, een soort Calgon’, lacht Barend Mees die zijn vakgroep niet zelden schertsend neerzet als “eenvoudige loodgieters die pijpen schoonmaken, repareren en vervangen”. ‘Maak het vooral niet te ingewikkeld. Maar, zelf denk ik dat de grote innovaties liggen op het gebied van de regeneratieve geneeskunde. Nu al kunnen we vaatweefsel in het lab ontkalken. Als we dat uitbreiden naar gehele bloedvaten, zullen we deze ontkalkte vaten door middel van stamcellen en regeneratie weer op moeten bouwen.’

DNA-defecten

Daarnaast worden er vorderingen gemaakt met het herstellen van DNA-defecten, niet zelden de oorzaak van hart -en vaatproblemen. ‘Als we het DNA van zieke vaatcellen kunnen repareren, met behulp van onze biobank en stamceltechnieken, dan kunnen we patiënten met een genetische vaatziekte hopelijk behandelen, zonder ingrijpende operaties maar via gentherapie. Regeneratieve geneeskunde is een gebied waarin Maastricht excelleert door de aanwezigheid van veel kennis en kunde bij instituten zoals CARIM en MERLN en het is fantastisch om daar mijn steentje aan te kunnen bijdragen.’

Regeneratieve geneeskunde kan bijvoorbeeld een uitkomst zijn voor mensen met het syndroom van Marfan, een genetische ziekte die het bindweefsel aantast waardoor de aorta verzwakt is en al op jonge leeftijd kan scheuren, met levensbedreigende gevolgen. ‘Voor dit onderzoek hebben we geld toegezegd gekregen van het Hart en Vaatonderzoekfonds Limburg. Erg belangrijk, want onderzoeksgeld is schaars, een onderzoeker in opleiding is duur. Terwijl Marfan elk jaar vele vooral jonge mensen treft met ingrijpende gevolgen voor hun levenskwaliteit en zelfs hun leven. Die moeten en kunnen we helpen.’

Bruggen slaan

Met Barend Mees heeft het Maastricht UMC+ een bevlogen specialist en onderzoeker in huis, zoveel is zeker. Dat er belangstelling is voor zijn inspanningen bleek wel tijdens zijn inauguratie tot hoogleraar in januari. Meer dan 50 hoogleraren en 250 collega’s en vrienden uit binnen- en buitenland luisterden aandachtig naar zijn oratie. ‘Ik was heel blij. Om me heen had ik zo veel specialisten die allemaal geloven in samenwerking en medische innovaties. Ik sla graag die brug, breng mensen samen. Alleen als we het samen doen, kunnen we impact maken. De oprichting van de Dutch Cardiovascular Alliance en Aneurysma-NL zijn in dat verband mooie voorbeelden. MUMC+ is er nauw bij betrokken, voor mij een goede reden om hier te blijven, nog los van het feit dat we heel graag hier wonen.’

Dit interview van Jos Cortenraad verscheen in de Nummer1 van maart 2025